W swoich publikacjach i szkoleniach często podaję przykłady korzystnych dla wykonawców rozstrzygnięć sporów o wynagrodzenie dodatkowe w ryczałcie. Nie chciałbym jednak żeby stało się to podstawą do wysnucia wniosku, że decydując się na proces o taką zapłatę wykonawca pewnym krokiem idzie po swoje. Wręcz przeciwnie - w realiach modelu ryczałtowego to on prowadzi atak pod górkę.

Przykładem może być tu sprawa z moich okolic zakończona wyrokiem SO w Suwałkach. Jest ona o tyle wartościowa dla pracy wykonawców i zamawiających, że sąd metodycznie przeszedł przez uchybienia wykonawcy, które doprowadziły go do wniosku, że nie zasługuje on na zasądzenie wynagrodzenia dodatkowego. Wyrok może być więc traktowany jako swoista check-lista tego, czego powinien wystrzegać się rzetelny wykonawca, aby zminimalizować ryzyko przyszłego sporu i ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia w przypadku trafienia sprawy do sądu.


Źródło dodatkowych kosztów według wykonawcy

Wykonawca robót związanych z realizacją sieci światłowodowej pozwał zamawiającego o 594 tys. (przy wynagrodzeniu umownym równym 799 tys. zł) Twierdził, że powinien otrzymać tą zapłatę ponad umówiony ryczałt, ponieważ napotkał na dodatkowe koszty wynikające z:

- nieaktualności danych zawartych w dokumentacji przetargowej

- niedrożności kanalizacji teletechnicznej

- konieczności rozciągnięcia kabli do korzystania z energii elektrycznej nawet na 700m z uwagi na postawiony na etapie realizacji umowy wymóg wykorzystania wyłącznie złączy energetycznych należących do zamawiającego.

Sąd oddalił powództwo w całości. Jego tok rozumowania dobrze podsumowuje ten cytat:

"Sąd uznał, iż powódka złożyła ofertę bez właściwego i pełnego przygotowania, rozpoznania miejsca i warunków realizacji zadania. Skutkowało to faktem, że przez okres realizacji nie miała pełnej wiedzy o zakresie realizacji wynikającej z wygranego przetargu, jak i kosztów inwestycji."


Obszary sporu akcentowane przez sąd

A tu trochę szczegółów na temat tego, w czym sąd upatrywał nieprofesjonalnego działania wykonawcy:


1. Rzetelność opisu przedmiotu zamówienia

"Nie sposób zgodzić się z powódką [wykonawcą], iż rozmiaru prac określonych umową nr (…) z dnia 21 lipca 2014 r., a w konsekwencji kosztów ich wykonania nie można było przewidzieć. Nie było również podstaw do uznania, iż doszło do zwiększenia rzeczowego zakresu robót budowlanych i to z winy pozwanej [zamawiającego] - z powodu jak powódka wskazuje nieprawidłowych - błędnych danych technicznych zawartych w dokumentach przetargowych."

"Rozmiar robót budowalnych przyjętych do wykonania przez powódkę określała umowa nr (…) wraz ze Szczegółową Specyfikacją Techniczną oraz Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia, stanowiącymi załączniki do tej umowy. Analiza tej dokumentacji daje podstawy do przyjęcia, iż została ona sporządzona prawidłowo i wbrew twierdzeniom powódki szczegółowo określała zakres zamówienia."


2. Zapytanie o wyjaśnienie SIWZ

"W trakcie postępowania przetargowego powódka nie występowała do pozwanej z zapytaniem co do treści Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, a składając ofertę złożyła oświadczenie, iż zapoznała się z warunkami przetargu i nie wnosi żadnych uwag."


3. Oględziny

"Podkreślenia wymaga, iż powódka jako jedyny wśród oferentów startujących w przetargu, przed sporządzeniem oferty nie przeprowadziła oględzin terenu. (…) Zważywszy na fakt, iż obowiązkiem wykonawcy było nie tylko wybudowanie ale też zaprojektowanie sieci łączącej 16 węzłów, dokonanie oględzin pozwoliłoby uzyskać wiele informacji, tj. długości przewidywanych kanalizacji teletechnicznych, ułożenia kabli światłowodowych, stanu technicznego istniejącej kanalizacji, daty jej wykonania, dostępu do istniejących urządzeń, miejsc i przebiegów kanalizacji na terenach wojskowych, (…), czy skrzyżowań z drogami. Przejście po trasie przewidywanych kanalizacji i przewidywanych kabli światłowodowych pozwoliłby prawidłowo złożyć ofertę uwzględniającą wszystkie uwarunkowania wynikające z SIWZ."


4. Obrona przez wykonawcę rażąco niskiej ceny

"Wskazać nadto należy, iż powódka jeszcze na etapie postępowania przetargowego miała możliwość zweryfikowania swojej oferty albowiem pozwana w sytuacji, gdy oferta powódki był o około 300 000 zł tańsza od kolejnej, zwróciła się z zapytaniem czy zaproponowana cena nie jest rażąco niska. W odpowiedzi, powódka poinformowała, iż dokonała prawidłowej kalkulacji oferty."


5. Ocena biegłych

"Ww. biegli wskazali, iż wykonawca nie wykonał jakichkolwiek prac dodatkowych nie objętych zamówieniem. Zamawiający wystarczająco określił przebieg sieci jak również węzły, które miały być połączone. Niewłaściwe oszacowanie kosztów inwestycji przez powódkę, wynikało z faktu, iż złożenie oferty odbyło się bez przeprowadzenia oględzin, w szczególności w kontekście wartości zamówienia oszacowanego przez pozostałych oferentów. Biegli wskazali ponadto, iż zamawiający pozostawił pełną swobodę wykonawcy w zakresie zaprojektowania, wykonania kanalizacji teletechnicznej i ułożenia kabla światłowodowego. Na etapie projektu istniała możliwość zweryfikowania zakresu prac i zaprojektowania ich zgodnie z warunkami wynikającymi z SIWZ. Na etapie realizacji wykonawca nie zgłaszał konieczności wykonania prac dodatkowych, jak również zamawiający nie wyrażał zgody na wykonanie takowych prac. Faktyczny rozmiar prac w zakresie, w jakim faktycznie zostały wykonane przez powoda był do przewidzenia pod warunkiem przeprowadzenia oględzin terenu przyszłej realizacji oraz właściwym przygotowaniu oferty uwzględniającej zapisy wynikające z SIWZ. Odstąpienie od przeprowadzenia wizji lokalnej w miejscu przyszłej realizacji skutkowało tym, że powódka nie miała pełnej wiedzy odnośnie trudności jakie może napotkać przy jej realizacji np. tereny Szpitala (…), tereny (…)."


Roszczenie zamawiającego

Ostatecznie wykonawca nie wyszedł jednak z sądu z pustymi rękami. Zamawiający złożył przeciwko niemu pozew wzajemny o zapłatę kar umownych za nieterminowe wykonanie robót. Sąd uwzględnił go do kwoty 138 tys. zł uznając, że przy całokształcie współpracy zmiarkowanie kary do 20% wynagrodzenia wykonawcy będzie adekwatnym zamknięciem tematu.